Сказки казахского народа на казахском языке

Ұр, тоқпақ! (сказки на казахском языке)

Бұрынғы өткен заманда бір шал мен кемпір болыпты. Шал мен кемпір кедей болып, тұзақ құрып күнін көреді екен. Бір күні шал тұзағын келіп қараса, бір қаз түсіп қалыпты. Шал қазды тұзақтан босатып алып, бауыздайын десе, қаз шалға айтыпты:-Мені сен босат! Менен не сұрасаң соны бір жылдан кейін ал, — дейді. Шал мақұл көріп, қазды босатып қоя береді. Үйіне келіп, жаңағыны айтса, кемпірі шалға ұрсады.

Шал:-Қой, сен түк білмейсің! — деп, сөзін тыңдамай, жүре береді. Бір жыл өтеді. Шал қазға бармақшы болады. Жүре-жүре бір жерге келсе, өңкей түйе жайылып жүр екен. Келіп түйешіден:-Бұл кімнің түйесі? — десе:
-Бұл Қазбайдың түйесі, — дейді. «Бұл Қазбай — баяғы қаз екен», — деп шал ойланып тұрып, жүріп кетеді. Бір жерге келіп:-Бұл кімнің қойы? — деп, қойшыдан сұрайды. Қойшы:-Бұл Қазбайдың қойы, — дейді.

Шал жаңағы қойшы баладан:-Шырағым, Қазбайдың бұдан басқа несі бар? — дейді. Бала шалға:-Қазбайдың үш жақсы нәрсесі бар. Біреуі: «Піс, қазаным, піс!» — десе, әр түрлі тамақ пісіп шығады, енді біреуі: «Құс, есегім құс!» десе, есегі алтын құсады, тағы біреуі: «Ұр, тоқпағым, ұр!» десе, адамдарды ұра береді, — дейді.-Мақұл, — деп шал жүріп кетеді. Шал Қазбайдың аулына келеді. Қазбай шалды күтіп алады.

Балалар қазанды айырбастап, алып қояды. Шал шығып қазанды үйіне алып барып: «Піс, қазаным, піс!» — десе, еш нәрсе піспейді. Шал қазанды алып, Қазбайдың үйіне қайта келеді. Қазбайға: — Бұдан еш нәрсе шықпады, — дейді. Қазбай қазанды алып: «Піс, қазаным, піс!» десе еш нәрсе шықпайды. Қазбай қазанды алып, шалға есекті беріп жібереді. Шал есекті алып үйіне қайтады. Жолда келе жатса, балалар шалға:-Ата, асқа түсіңіз! — дейді.

Қазбай есекті алып: «Құс, есегім, алтын құс» десе, еш нәрсе құспайды. Шалға Қазбай «Ұр тоқпағын» береді. Шал «Ұр тоқпақты» алып келе жатса, баяғы жерде тағы да балалар жүр екен. Балалар шалға:-Ата, асқа түсіңіз! — дейді. Шал үйге кіріп бара жатып:-Шырақтарым! «Ұр, тоқпағым, ұр!» демеңдер, — дейді. Шал үйге кіріп кеткен соң, дәндеген балалар: «Ұр, тоқпағым, ұр!» — дейді. Тоқпақ балалардың әрқайсысын, ал кеп ұр! Ұрып жүр, ұрып жүр… Балалар тоқпаққа жалынады: «Ойбай, «Піс қазаныңды», «Құс есегіңді, берейік!» — дейді. Шал шығып келе жатып, естіп қояды. Шал келіп:

-«Піс қазанды», «Құс есекті» бересіңдер ме? — дейді. Балалар:-Мақұл! Әкеліп береміз! — дейді. Шал «Ұр тоқпақты» қойғызады. Балалар «Піс қазанды», «Құс есекті» әкеліп береді. Шал «Піс қазанды», «Құс есекті», «Ұр тоқпақты» алып, үйіне келеді. Сөйтіп, мұратына жетеді.

Источник

Мұра — Наследие KZ

Хотите обучаться казахскому языку просто? Легче всего запоминать значения слов в игровой форме. Поэтому на сайте вы найдете стихотворения, пословицы и поговорки, загадки, сказки, скороговорки, тексты современных песен на казахском языке, традиции казахского народа.

Хотите поздравить родных на казахском языке, но не знаете, как правильно построить предложение? У нас вы найдете поздравления на казахском языке и перевод на русском.

Как переводятся с русского на казахский язык названия месяцев, дни недели, времена года… До сих пор путаетесь?

Читайте, запоминайте картинки к названиям, произносите прочитанные слова — так вы задействуете зрительную, аудиальную память для лучшего запоминания.

Успехов вам в изучении казахского языка! Рады быть вам полезными.

Начнём прямо сейчас? Нередко возникает вопрос: как будет название того или иного месяца на казахском?

Итак, названия месяцев на казахском языке:

Январь на казахском языке – қаңтар.
Февраль на казахском языке – ақпан.

Март на казахском языке – наурыз.
Апрель на казахском языке – сәуір (көкек).
Май на казахском языке – мамыр.

Июнь на казахском языке – маусым.
Июль на казахском языке – шілде.
Август на казахском языке – тамыз.

Сентябрь на казахском языке – қыркүйек.
Октябрь на казахском языке – қазан.
Ноябрь на казахском языке – қараша.

Декабрь на казахском языке – желтоқсан.

Перевод названий месяцев на казахский язык выучить несложно. Помогут небольшие подсказки, например, все знают, что 22 марта – праздник Наурыз, и этот месяц по-казахски называется так же.

Читайте также:  Сказка медведь липовая нога русская народная сказка

Три осенних месяца называются на букву «қ». Ақпан, по-казахски февраль, начинается со слова «Ақ» – белый, что вполне объяснимо, ведь обычно это самый снежный месяц в году.

Тренируйтесь, и скоро вы будете знать все месяцы года на казахском языке!

Вопрос: Объясните, пожалуйста, простым языком, когда на казахском языке пишется «ы», а когда «i» и «и»? Я не знаю язык, и не могу объяснить этого дочке, у нас постоянно ошибки в написании.

Ответ: Здесь нужно использовать одно из правил закон сингармонизма. «Ы» – это твердый звук и пишется в твердых словах, например: «ыстық», «Рысты» и т.д., произносите эту букву так же, как и русскую «ы». Другие гласные буквы в таких словах тоже обычно твердые – а, ұ, о, например, «қоры».

Буква «i» пишется в мягких словах, например, «Екi», «бiлесiң», «жiңiшке». Произносится она обычно очень кратко, иногда ее даже не слышно, то есть, мы не говорим «билесин», а произносим «блесн».

Часто ученики путаются в окончаниях, например, «ды» или «дi», «шы» или «шi». Помните, что в казахском языке нет пресловутого «жи-ши пиши с буквой и». Все зависит от того, твердое слово или мягкое. Например, «келедi» – мы поставили здесь i, потому что в основе «келе» мягкие буквы Е, а вот в слове «барады» ставим Ы, так как основа «бара» твердая.

Буква «И» может встречаться как в твердых, так и в мягких словах. Например, «ине» – мягкое слово, «сиыр» – твердое слово. В первом она звучит как русская «И», во втором, как русская «Ы».

Источник

Бауырсақ ертегісі – Колобок на казахском с переводом

Халық ертегісінің ізімен

Ертеде бір Шал мен Кемпір болыпты. Кемпір бір күні қаймаққа нан илеп, оны майға қуырып бауырсақ пісіріпті. Оны терезенің алдына суытып қойыпты.

Бауырсақ суып тұрып тұрып, бір кезде домалай жөнеледі. Домалап келіп терезе алдындағы орындыққа, орындықтан еденге, еденнен дәлізге, дәлізден аулаға, ауладан сыртқа, одан әрі, одан әрі домалай береді, домалай береді.

Бір кезде оған Қоян жолығып:
— Бауырсақ, Бауырсақ! Мен сені жеймін! – дейді.
— Қоян, сен мені жеме. Мен саған өлең айтып беремін: «Менің атым Бауырсақ, Бауырсақ! Қаймаққа иленгем, майға пісірілгем, терезеде суығам.
Ұстатпай кеттім Атама, ұстатпай кеттім Әжеме. Ұстатпаймын Қоян саған да!».

Содан Бауырсақ қара жолмен домалап кете барады. Оған Қасқыр кездесіп, оның да жегісі келеді. Бауырсақ өзінің әнін Қасқырға айтып беріп, одан әрі домалай береді.

Бір кезде Аю жолығады:
— Бауырсақ, Бауырсақ! Мен сені жеймін! – дейді ол.

— Сендей майтабанға мені жеу қайда? Ұстатпай кеттім Атама, ұстатпай кеттім Әжеме, Қоян менен Қасқырға ұстатпағам ендеше.
— Ал сендей ұстатпаймын мүлде де!

Сөйтіп домалай жөнеледі. Аю тек көзімен шығарып салады. Бауырсақ домалағаннан домалап келе жатса оған Түлкі жолығады:
— Бауырсақ, Бауырсақ, қайдан домалап барасың? — дейді ол.

— Жолмен домалап барамын.
— Бауырсақ, Бауырсақ, маған өлең айтып берші!…
— Содан Бауырсақ: «Менің атым Бауырсақ, Бауырсақ! Қаймаққа иленгем, майға пісірілгем, терезеде суығам. Ұстатпай кеттім Атама, ұстатпай кеттім Әжеме. Ұстатпай кеттім Қоян менен Қасқырға. Ұстатпай кеттім Аюға, ұстатпаймын саған мүлде де!» деп өлеңін айтып береді.

Түлкі оған:
— Әнің өте жақсы екен. Бірақ жөнді ести алмай тұрғаным.
Бауырсақ, сен менің тұмсығыма шық та, әніңді тағы бір рет қаттырақ айтшы, —
дейді.
Бауырсақ Түлкінің тұмсығына домалап шығып алып бар даусымен әнін айтады. Сол кезде Түлкі ұстап алады.

— Түлкі, сен мені жеп қайтесің! – дейді Бауырсақ. Жүр одан
да біздікіне, Атам мен Әжеме барайық. Олар сені тойғызады.
Түлкі келіседі.

Жолшыбай өздерімен бірге Қоян, Қасқыр мен Аюды ертіп алады. Олар келсе Әжесі көп қаусырма пісіріп қойыпты. Қоянға орамжапырақ салған, Қасқыр мен Түлкіге ет салған, Аюға таңқурай салған қаусырма тиеді. Ал Бауырсақ терезенің алдында өзінің әнін айтып отырады.

Колобок

По мотивам народной сказки

Жили-были Старик со Старухой. Взяла однажды Старуха муки, замесила тесто на сметане, испекла колобок, пожарила в масле и на окошко студить положила.
Колобок полежал, полежал взял да и покатился – с окна на лавку, с лавки на пол, прыг через порог – да в сени, выкатился на двор, со двора за ворота, катится все дальше и дальше.

Читайте также:  Выпишите цитаты из рассказа левша

Вдруг навстречу ему Заяц:
— Колобок, Колобок, я тебя съем!
— Не ешь меня Заяц, я тебе песенку спою: «Я Колобок — Колобок. На сметане мешён, в масле обжарен, на окошке стужён. Я от Дедушки ушёл, я от Бабушки ушёл. От тебя Заяц, и подавно уйду!». И покатился Колобок по дороге. Встретил его Волк и тоже захотел съесть.
Колобок спел Волку свою песенку и покатился дальше.

Навстречу ему Медведь:
— Колобок, Колобок, я тебя съем!
— Где тебе, косолапому, съесть меня! Я от Дедушки ушёл, я
от Бабушки ушёл, от Зайца ушел и от Волка ушел. От тебя Медведя, и подавно
уйду!

И опять покатился – только Медведь его и видел! Катится Колобок дальше, а навстречу ему Лиса:
— Колобок, Колобок, куда катишься?
— Качусь по дорожке.
— Колобок, Колобок, спой мне песенку!

Колобок и Лисе спел: «Я Колобок — Колобок. На сметане мешён, в масле обжарен, на окошке стужён. Я от Дедушки ушёл, я от Бабушки ушёл. Я от Зайца ушёл и от Волка ушёл, от Медведя ушёл, от тебя и подавно уйду!»

А Лиса говорит:
— Ах, песенка хороша, да плохо я слышу. Колобок, сядь ко мне на носок да спой ещё разок, погромче.

Колобок вскочил Лисе на нос и запел погромче свою песенку. Тут она его и схватила.
— Не ешь меня, Лиса! – попросил Колобок.

– Пойдем лучше домой к Бабушке и Дедушке. Они тебя накормят.

Согласилась Лиса, и пошли они домой, а с собой Зайца, Волка и Медведя взяли. Пришли они все к Бабушке с Дедушкой, а Бабушка уже пирогов напекла. Зайцу достались с капустой, Волку и Лисе — с мясом, а Медведю – с малиной. А Колобок сидел на окошке и свою песенку пел.

Источник

Құттықтау, тiлектер: Құдалық — со сватовством

Кұрметті құда…., құдағи….

Таудан аққан тасбұлақтың суы қандай мөлдір, қандай таза! Сәт сайын жаңарып
жатқан ағын суда мін бар ма? Біз үшін сіздердің жаңдарыңыз да дәл осындай — сәт
сайын жаңарып жататын кірсіз әлем! Баламыздың көңілі кұлапты, қызымыздың жаны
ұнатты — екі асыл қосылды! Бақ ауысады, ырыс жұғысады деген, жұрнағымыздың
жапырағы жайылып, тамыры тереңдегей! Сіздерге ұқсаған елдің қамын ойлайтын
аптал азаматтар болсын, құдалар!

Екі үкіміз теңін тапты деп менің жүрегім қуаныштан жарылғалы тұр. Тең-теңімен
деген емес пе! Осы қуаныш тілегімді «Бәрін сәтімен орайластырған Жаратушы
баянды бақыт берсін» деп аяқтағым келеді. Дәмнен, сусыннан, тағамнан алыңыздар!

Уважаемые, сват _____ и сватья _________!

Как прозрачна и чиста вода из родника, который течёт с гор! Разве может быть
недостаток в проточной обновляющейся с каждой минутой воде? Для нас ваша душа
именно такая – чистый мир, который обновляется с каждой минутой! Наш сын
проявил желание, а дочь ответила симпатией – вот так сблизились два дорогих
человека! Как говориться счастье переменчиво, но оно и передается, пусть листья
молодого дерева растянуться широко, а корни пустит глубоко! Сваты наши, пусть
будет много таких людей как вы, которые думают о будущем своей страны!

Мое сердце разрывается от счастья, ведь наши дети нашли свое счастье. Как
говорится, они друг другу пара! Я свое радушное пожелание хочу закончить этими
словами: «Пусть Создатель, который так все задумал, пошлет им плодотворное
счастье!» Угощайтесь, столы накрыты!

Бекзаттарым-ай, Жекжаттарым-ай,
Жекжат болып ауылыма кеп жатқаның-ай!
«Бала бақытын қыздан іздейді,
Қыз бақытын түзден іздейді»
деген екен дана бабаларымыз.

Біздің қызымыз бақытын сіздің шаңырақтан іздеп
келді. Үлпілдеген үкіміз бізден — өтті, сіздерге — жетті.
«Жібекті түте алаған жүн етеді» дейді.
Жүн етсеңіз де, гүл етсеңіз де еңдігі
жауапкершілік — Сіздерде, кұдалар!

Друзья мои и родственники, я рад, что вы приехали к нам в аул! Как говорили
наши предки «Парень ищет счастье в девушке, а девушка на чужбине». Наша дочь
пришла искать свое счастье у вас дома. Наша нежная девочка уходит от нас, и
приходит к вам. Как говорится: «Кто умело обращается с шелком, тот сможет
справиться и с шерстью». А будет наша дочь шерстью или цветком, это уже в ваших
руках, сваты!

Читайте также:  Иван иванович сказка читать

Байлық, дәулет, бақыт туралы әңгіме қандай көп. Сондайдың бірінде «Бай —
байға кұяды, сай — сайға кұяды, шұқанаққа түк жоқ» депті бір ел ішінде
жүрген елеусіз Дана. Екінші бір Дана «Бай мен бай құда болса арасында
дәнекер болып жорға жүреді, кедей мен кедей кұда болса арасында дәнекер болып
дорба жүреді, бай мен кедей құда болса бір-біріне қарай зорға жүреді» депті.
«Барлық не дегізбейді, жоқтық жегізбейді».

Как много рассказов о богатстве, достатке и счастье. Один мудрец сказал: «Богач
льет богачу, овраг – оврагу, а рытвине ничего» Другой мудрец сказал: «Если
богатый становится сватом богача, их посредником будет ловкач, если бедный
становится сватом бедняка, их посредником становится сума, а если богатый
становится сватом бедняка они друг к другу идут с неохотой». «Что только не
позволит говорить богатство, чего только не заставит есть голод».

Ұл-қызымыз «тереземіз тең» деп төсекте басы қосылса — ие тұрыс бар, ендеше
төскейде малымыз қосылсын. Төрге шығыңыз, сырласып жанымыз қосылсын! Досымыз
қуанып, дұшпанымыз тосылсын! Таудан құлаған егіз арна қосылды — аяғы теңіз
болғай! Бауда ойнаған екі құлынымыз бір ноқтаға бас сұқты — аяғы сегіз болғай!

Біздің ұлымыз — Сіздікі, Сіздің гүліңіз — біздікі! Барша гүлдің сыйлайтын
ләззаты — бір, сұлулық. Ұл-қыз — перзент, ортақ немере сүйіп құанышымызды бір
етелік! Көзіміздің ағы менен қарасы қос қошақанымыздың бақыты үшін келіңіз, төс
түйістіріп құшақтасайық, құдалар!

Төреленіп терге шыққандарыңыз кұтты болсын!

Наши дети по обоюдному согласию воссоединились, так чего же мы стоим, давайте
дружить. Милости просим, пусть воссоединятся наши сердца! Пусть друзья наши
возрадуются, а враги страдают! Два горных русла воссоединились, так пусть они
станут морем. Сегодня их двое, пусть в будущем их станет восемь!

Наш сын – ваш сын, ваша дочь теперь наша дочь! У каждого цветка только одно
удовольствие, дарить свою красоту. Пусть рождение внуков принесет нам общую
радость! Ради счастья наших детей, давайте обнимемся сваты!

Поздравляем Вас, с вашим почетным местом!

Қазақтың бір сөзінің қатесі жоқ:

Алдымен бауыздау құда, кейін қылауы түспеген құда, сосын белгілі бел құда,
кейін Абай жарықтық қаһарлы қысқа теңеген кәрі құда болады екен. Абай атамыз
кәрі құдадан қаймыққан, санасқан. Себебі кәрі кұда іші-бауыры араласа келе
бауырына айналып барлық сырын біліп қояды. Шынымен білек сыбанып кіріссе —
біліп айтады, батырып, жаныңды ауыртып, бетті тіліп айтады. Яғни, дос болып
жылатып айтады. Абай-дана міне осы құданы айтқан.

Как говорят казахи, а они всегда говорят правильно (в тему):

Сперва, вы уважаемые сваты, затем новые сваты, после родные сваты, ну а в конце
вы старые сваты. Даже великий Абай всегда почитал, считался и уважал старого
свата. Потому что старый сват, на протяжении долгого времени общаясь с вами,
становится вам почти родственником, узнает многие ваши секреты. А если он
захочет, сможет так сказать, что затронет вашу душу, а может и пристыдить. Он
поступает как настоящий друг. Вот таким описывал великий Абай старого свата.

«Жігіттің үш жұрты болады» деп жатады. Дегенмен жақсы болса кұдаларын
да бір жұртың екені Айдан да анық. Ақылды құдаң — құрдасың, ақылды кұдағиың —
сырласың емес пе! Құрметті, қымбатты құдалар! Қазақтың «Асауды — ноқта,
құданы — құдай қосады», «Күйеу — жүз жылдық, құда – мың жылдық»
деген нақылында бір мысқал қоспа сөз жоқ. Біз де құдай қосып құда болдық,
Сапеке! Күйеу бала мен келіннің — екі жастың ғұмыры жүз жылдық болсын!
Құдалығымыз мың жылдық болсын!

Говорят, что «У джигита три родни». Понятно, что хороший сват это один из его
родни. Умный сват – твой друг-сверстник, умная сватья – твоя задушевная
подруга. Уважаемые и дорогие сваты! В изречениях казахов «Сватов соединяет сам
Бог» и «Муж – на сто лет, сваты на тысячу лет» нет ничего лишнего. Сапеке, нас
с вами соединил сам бог! Вашему зятю и моей невестке дай бог сто лет прожить. А
нашему сватовству тысячу!

Источник

Поделиться с друзьями
Детский развивающий портал